هُنر بازیگری
هنرپیشگی از هنرهای قابل احترام از ادوار قدیم تاکنون بوده است. اما در اینجا از واژه "بازیگری" استفاده کرده ایم که لزوماً فقط معنای مثبت هنرپیشگی مد نظر نباشد. چه اینکه هنرپیشه نقشی را بازی میکند و بلافاصله بعد آن به دنیای واقعی خودش بازمیگردد. حال آنکه بازیگر، کسی میتواند باشد که نقشی که بازی میکند ضمناً برای فریب اطرافیان باشد! و چه بسا از این نقش خارج نشود مگر در حریم خصوصی خود. دردا که در محیط استبداد عده زیادی آلوده این نوع از بازیگری شده اند. در حالیکه بازیگران سینما و تلویزیون افراد محترمی هستند ولی در اینجا با کاربرد منفی آن در جامعه خود سر و کار داریم.
با اینکه تماشاگران عادی میدانند نقشی را که هنرپیشه بازی میکند ربطی به زندگی واقعی او ندارد، معهذا برخی از عوام چنان مجذوب نقش او میشوند که این حقیقت را فراموش میکنند. اگر باور ندارید ببینید آنها که نقش شمر را در تعزیه در تکایا بازی کرده اند چه بر سرشان آمده. مکرر اتفاق افتاده که ناگاه یکنفر "مجذوب" به وسط میدان پریده و بازیگر مزبور را حسابی کتک زده است! این نشان میدهد که در همان مدت کوتاه، بازیگر میتواند چنان با بازی خود عده ای را مجاب سازد که نقش او را واقعی پندارند! حال اگر مدت بازیگری، روزها، ماه ها، و سالها باشد چه؟
این نقش بازی کردن در حوزه های مختلف روی داده و میدهد. مثلاً در حوزه اقتصاد نقش آدمهای صحیح العملی بازی شود که موجب جلب اعتماد اطرافیان شود. سپس در زمان و مکان مناسب ناگهان سپرده مردم را بالا کشند. نمونه مشخص آنرا قبلاً در داستان خانم روژا ایگناتووا (1404/3/29) دیده بودیم که مشت نمونه خروار است. در اوضاع بد اقتصادی تا بخواهید از این بازیگران خوش نقش هستند. اما اثر گذارتر و بمراتب خطرناکتر در حوزه سیاست است. در اینجا بازیگر نقش یک فرد پاک دامن و البته خطیب و حرّاف را بازی میکند. او سعی میکند در رقابت های سیاسی نظر و آرای مردم را بخود جلب کرده کرسی پارلمان، وزارت، یا حتی ریاست قوا را نصیب خود سازد. او با حفظ نقش خود میتواند مراحل ترقی را تا بالاترین مناصب طی کند. اما در عمل، بالاخره این نقش لو میرود و معمولاً در زد و بند های سیاسی چهره واقعی او آشکار میشود. پس خوشا به حال جوامعی که برای این خدمات مدت محدود مقرر کرده اند. این بازیگر میتواند در نقش امین اقتصاد کشور باشد یا حتی قاضی القضات که نیتی جز دزدی و اختلاس های نجومی ندارد. یک نمونه کلاسیک آنرا سالها پیش درباره کسی که پشتِ درِ دفتر خود نوشته بود بدون وضو وارد نشوید، دیدیم. موارد بسیار زیاد است و همین روزها خبر از انتقال مبالغ نجومی توسط همین بازیگران اعم از سیاسی و اقتصادی به خارج است. با ورود مذهب به عرصه سیاست، بازی بازیگران از لحاظ کمیّ و کیفی بالا میگیرد. افزودن مذهب به نقش این بازیگران، اجازه میدهد با دزدی ایمانِ مردمِ ساده دلِ کوچه و بازار خیلی بهتر و طولانی تر کار خود را پیش برند. منتها این کار مستلزم داشتن گریم خاص مذهبی در چهره و لباس است. این قسم از بازیگران میتوانند رزق و روزی راحت در تمام عمر را برای خود بیمه کنند (پر سود ترین شغل کدام است 1401/12/29). این قسم اخیر در حفظ نقش بسیار کوشا هستند و اگر هم گاهی پرده برافتد چنان آن را توجیه میکنند توگوئی اتفاقی نیافتاده است. نمونه های آن از دوره قاجار بدینسو فراوان است. حتی سعدی نیز در دوران خود به آن اشاره داشته که گفته: ترک دنیا به مردم آموزند/ خویشتن سیم و غله اندوزند. مصرع اول حاکی از نقش ایشان است و مصرع دوم اشاره به چهره واقعی ایشان! همین بیت که ضرب المثل شده خود حاکی از این حقیقت است که همه میدانند پشت این نقش چیست! قاطبه مردم از بازی کردن نقش مستحضرند و رضایت دوسویه ای هست که مردم دنیای آنان را تأمین و آنها نیز آخرت مردم را بیمه نمایند. داد و ستدی صلح جویانه! با این تفاوت که در دوره سعدی به سیم و غله اکتفا میشد اما در دوره حاضر با نشستن بر کرسی قدرتِ سیاسی جان مردم را نیز در قبضه دارند.
خلاصه آنکه، در یک محیط سالم، بازیگری مختص هنرپیشگان حرفه ای که در عرصه فیلم و سینما کار میکنند است. در چنین محیط هائی افراد آزادند آنچه در ذهن دارند بدون دغدغه بیان کنند و درخواست یا هرگونه اعتراض خود را از طریق راه های قانونی بگوش سردمداران برسانند. در حالیکه در محیط استبدادی این آزادی طبیعی سلب شده و هرگونه بیان یا رفتاری که بر مستبد خوش نیاید با تبعات ناخوش آیندی روبروست. اینگونه میشود که دروغ و ریا مُد حاکم بر چنین جوامعی شده و افراد برای زندگی ناچارند موقتاً یا دائماً بازیگر شده نقش بازی کنند. حالت حدی آن در جوامعی که مذهب وارد سیاست شده دیده میشود و مردمی را که نمیخواهند نقش بازی کرده شرافتمندانه زندگی کنند به استیصال میکشاند.
